18 ـ ئەسىرنىڭ ئىككىنچى يېرىمىدىن ئېتىبارەن خىتاي ئىستىلاسىغا دۇچ كەلگەن ۋە 1955 ـ يىلى رەسمىي ئىشغال قىلىنغان، خىتاينىڭ ئاپتونوم رايونى دەپ جاكارلانغان شەرقىي تۈركىستان ھېلىمۇ ھەم خىتاي ئىشغالىيىتى ئاستىدا تۇرماقتا.   

  تارىخىي تۈركىستان يۇرتلىرىدا، قەشقەردە، ئۈرۈمچىدە، تۇرپاندا ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت ئۆتكۈزۈلمەكتە. ئەڭ ئاددىي ئىنسانىي ھەقلىرى قوللىرىدىن تارتىۋېلىنغان، مەجبۇرىي سۈرگۈن قىلىنغان ۋە قەتلىئامغا دۇچار بولغان شەرقىي تۈركىستان خەلقى مۇستەقىللىقكە ئېرىشىشنى ئارزۇ قىلماقتا.